ได้เงินเดือนแล้วรู้สึกว่าเงินหายไปเร็วกว่าที่คิดทุกเดือน แต่ไม่รู้จะเริ่มจัดการยังไง วิธีที่ง่ายที่สุดสำหรับมือใหม่คือกฎ 50-30-20 คือการแบ่งเงินรายรับออกเป็น 3 ก้อนตามสัดส่วนคงที่ ไม่ต้องจดแยกบัญชียี่สิบรายการ ไม่ต้องมีความรู้ทางการเงินมาก่อน แค่รู้ตัวเลขเงินเดือนของตัวเองก็เริ่มได้เลยวันนี้
50-30-20 คืออะไร
แนวคิดนี้เป็นที่รู้จักจากหนังสือของ Elizabeth Warren นักกฎหมายและนักการเมืองอเมริกัน หลักการคือแบ่งรายรับหลังหักภาษีออกเป็น 3 ส่วน
- 50% — ความจำเป็น ค่าที่ต้องจ่ายเพื่อมีชีวิตอยู่ได้ เช่น ค่าอาหาร ค่าเดินทาง ค่าเช่าบ้านหรือผ่อนบ้าน ค่าน้ำค่าไฟ ค่าสื่อสาร
- 30% — ความอยากได้ ทุกอย่างที่ไม่จำเป็นต่อการมีชีวิต แต่ทำให้มีความสุข เช่น กาแฟ ดูหนัง ช้อปปลายทาง ทานข้าวนอกบ้าน
- 20% — การออมและลดหนี้ เงินออม เงินสำรองฉุกเฉิน หรือการจ่ายหนี้เกินขั้นต่ำ
เช่นรายรับ 20,000 บาท จะได้ประมาณ 10,000 สำหรับความจำเป็น 6,000 สำหรับความอยากได้ และ 4,000 สำหรับออม
ทำไมต้องเป็นสัดส่วน ไม่ใช่ตัวเลขก้อนใหญ่
ปัญหาของการตั้งเป้าว่า “เดือนนี้จะออม 5,000” คือเป้าหมายแบบก้อนมักแพ้ความจริงของชีวิตประจำวัน พอเดือนนั้นมีค่าใช้จ่ายพิเศษ เป้าหมายก็พังทั้งเดือน แต่พอคิดเป็นสัดส่วน เงินเดือนเท่าไหร่ก็ปรับตามอัตโนมัติ รายรับลด การออมลดตาม แต่ไม่มีวันเป็นศูนย์ ทำให้ทำต่อเนื่องได้นานกว่า
เริ่มใน 3 ขั้นตอน
1. หาตัวเลขรายรับจริง
ใช้ตัวเลขรายรับหลังหักภาษีและหักประกันสังคม เพราะนั่นคือเงินที่เข้าบัญชีจริง ถ้ารายได้ไม่คงที่เพราะเป็นฟรีแลนซ์หรือมีคอมมิชชัน ให้ใช้ค่าเฉลี่ย 3 เดือนที่ต่ำที่สุดเป็นฐาน จะได้ไม่ตั้งตัวเลขเกินตัว
2. แยกบัญชีออมออกมาเป็นบัญชีเดียว
ไม่ต้องเปิดหลายบัญชีตามสัดส่วน ขอแค่บัญชีเดียวสำหรับก้อน 20% ที่ไม่ผูกบัตรไว้ใช้จ่าย วันเงินเดือนออกให้โอนส่วนของการออมเข้าบัญชีนั้นทันทีก่อนเริ่มใช้เงิน ส่วน 50% กับ 30% ใช้บัญชีเดิมปกติได้ เพราะจุดประสงค์ของสัดส่วนสองก้อนนี้คือให้รู้ว่าเดือนไหนเบิ้ลเกิน ไม่ใช่ห้ามใช้
3. เดือนแรกวัดก่อน แล้วค่อยปรับ
อย่าเพิ่งบังคับตัวเองปีแรกของการเริ่ม เดือนแรกให้ลองแบ่งตามสัดส่วนไปเลยแล้วสังเกตว่าก้อนไหนแตก ถ้าความจำเป็นเกิน 50% เพราะค่าผ่อนบ้านหนัก ให้ปรับสัดส่วนเป็น 60-20-20 ไปก่อนก็ได้ สำคัญคือก้อนออมต้องไม่หายไปจากระบบ ไม่ใช่ต้องลงพอดี 50-30-20 เป๊ะ ๆ ตั้งแต่เดือนแรก
ข้อควรระวัง
- อย่าโกหกตัวเองว่าอะไรคือ “ความจำเป็น” ค่าอาหารที่ทำกินเองคือความจำเป็น แต่ข้าวกล่องแพง ๆ ทุกมื้อเข้าข่ายความอยากได้มากกว่า ไม่ต้องเคร่งมาก แต่ต้องซื่อสัตย์กับตัวเอง
- หนี้บัตรเครดิตควรอยู่ในก้อน 20% ถ้ามียอดค้างชำระ ให้จ่ายเกินขั้นต่ำด้วยเงินก้อนนี้ก่อน เพราะดอกเบี้ยสูงกว่าดอกที่ได้จากการออม
- โบนัสไม่เข้าสูตร เงินก้อนพิเศษอย่างโบนัสให้แบ่งแยกต่างหาก เช่น ออมครึ่ง ใช้ครึ่ง ไม่ต้องยัดเข้าสัดส่วนเดิม
จุดแข็งของกฎนี้ไม่ใช่ความแม่นยำทางคณิตศาสตร์ แต่คือทำให้คนที่ไม่เคยวางแผนเงินเลยเริ่มมีกรอบในการตัดสินใจตั้งแต่รอบเงินเดือนถัดไป ลองใช้ดูสามเดือน แล้วค่อยปรับสัดส่วนให้เข้ากับชีวิตจริงของตัวเอง